اعتقاد هنگام ابهام مدارک

بیشاپ در کتاب خود اعتقاد با ایمان: رساله ای درباب معرفت‌شناسی و اخلاق اعتقاد دینی، با زنده کردن ایمان‌گرایی با تکیه بر براهین علمی جیمزو «خواست باور داشتن»، این گرایش را بار دیگر به فلسفه باز گردانده است. با اینکه امروزه هم خداباوران و هم خداناباوران کمتر به این تفکر گرایش دارند اما بدون فهم مختصری از بیشاپ، پیش رفتن در بحث «امکان براهین عملی برای بیخدایی» ممکن نخواهد بود. بیشاپ به دنبال این است که شرایطی را برای اعتقاد داشتن با ایمان است آنهم زمانی که مدارک موجود، نامشخص و نامفهوم هستند. (H. Wiebe, 2007) شرایط اعتقاد با ایمان اما فقط در زمانی که عمل کردن بر اساس اعتقاد غیرقابل پرهیز باشد مجاز است. تمرکز بیشاپ صرفا بر خداباوری کلاسیک نیست بلکه به صورت کلی، طیف گسترده خداباوری را در نظر دارد.

ایمان‌گرایی

در نظر بیشاپ، ایمان‌گرایی میتواند پذیرش برخی اعتقادات دینی را اخلاقا و معرفتا در غیبت مدارکِ تعیین کننده روا بداند. بیشاپ این نگرش با این تمایز ایجاد میکند که پذیرش گزاره ای به عنوان یک گزاره صادق، با درست فرض کردن یک گزاره در براهین عملی شخص متفاوت است.(Poston, 2009) با استفاده از این تمایز، وی استدلال میکند که ایمان کنترلی اختیاری دارد (برخلاف اینکه مثلا مدارک مشخصی شخص را به موضع خاصی سوق دهند). بیشاپ با تکیه بر وضعیت نامفهوم و نامشخص مدارک موجود درباره خدا، ابتدا معرفت‌شناسی اصلاح شده را نقد کرده و سپس دیدگاه ویتگنشتاین به آن را نقد میکند. با تکیه بر جنبه روانی و مفهومی بحث، بیشاپ پیشنهاد میکند که پذیرش گزارش ها بدون مدرک ممکن است.(Saka, 2008)

همانطور که پاول ساکا در بررسی کتاب بیان میکند، برای بیشاپ: «یک شخص S، اخلاقا و معرفتا مجاز است که گزاره p از خداباوری را بپذیرد چنانچه متوجه باشد که p از حمایت مدارک برخوردار نبوده اگر و فقط اگر (1) p در ذات خود به صورت قرینه‌ای غیرقابل تصمیم گیری باشد {مبهم بودن و نامشخص بودن مدارک} و (2) p یک گزینه واقعی برای S باشد». (منبع قبلی) بیشاپ اعتقاد دارد که نه قرینه گرایی و نه ایمان گرایی شکست خورده و یا به اثبات رسیده اند و بنابراین، تنها را باقیمانده استفاده از قضاوت های شورمندانه برای تصمیم گیری درباره سوال اعتقاد به خدا است.(Bishop, 2007, pp. 200–210) باید توجه داشت که قصد من دراینجا نقد این برهان یا دیدگاه بیشاپ نیست بلکه استفاده از آن در بررسی امکان تقریر یک برهان عملی برای بیخدایی است. هدف اصلی بیشاپ ارتباط نزدیکی به ایده جیمز دارد، چناچه در بخش قبل گفته شد: «در نظر جیمز میتوان با استفاده از براهین عملی – به خصوص در «خواست باور داشتن» - هنگامی که مدارک قاطعی در دست نداریم، درصدد توجیه خداباوری برآمد. در این سناریو به دلیل وجود نداشتن مدارک قاطع برضد خداباوری (و یا گاهی به دلیل واضح نبودن مدارک) می‌توان خداباوری را «انتخابی حقیقی» دانست که با توجه به ارزش آن، توسط قضاوتی شورمندانهⁱ از سمت خداباور انتخاب میشود». بنابراین مشخص است که مفهوم «گزینه حقیقی» برای بیشاپ حائز اهمیت است. وی سه ویژگی را برای انتخاب حقیقی ارائه میدهد: گزینه انتخابی باید، یک گزینه زنده باشد، تصمیم بزرگی (اهمیت بالایی داشته باشد) در نظر گرفته شود و ( در عمل ) چاره‌ای جز انتخاب و تصمیم گیری نباشد.

شرایط اعتقاد برای بیشاپ

بنابراین براغی بیشاپ به طور خلاصه، هنگامی که P یک گذاره ایمانی در خداباوری است، اخلاقا رواست که آنرا کاملا در دامنه براهین عملی صادق دانست آنهم زمانی که شخص به درستی قضاوت کند که P از حمایت قرینه‌ای برخوردار نیست اگر و فقط اگر

1. P یک گزینه واقعی باشد.
2. P در ذات خود به صورت قرینه‌ای غیرقابل تصمیم گیری باشد.
3. انگیره اخلاقی صادق دانستن P اخلاقا مطلوب باشد.
4. صادق بودن P باید اخلاق صحیح تطابق داشته باشد.(Bishop, 2007, p. 165) به نقل از (Poston, 2009)

مشخصا آنچه گفته شده ناپخته بوده وصرفا مختصری است که در ادامه، ما را در رسیدن به امکان طرح براهین عملی برای بیخدایی و بررسی آن، همراه میکند. در قسمت بعد برهانی عملی برای بیخدایی را مطرح کرده و سپس کیفیت و نقدهای وارد به آن را بررسی خواهیم کرد.

منابع

Bishop, J. (2007). Believing by faith: An essay in the epistemology and ethics of religious belief. Clarendon Press.

H. Wiebe, P. (2007, October 12). Believing by Faith: An Essay in the Epistemology and Ethics of Religious Belief Reviewed byPhillip H. Wiebe, Trinity Western University. Notre Dame Philosophical Reviews. https://ndpr.nd.edu/news/believing-by-faith-an-essay-in-the-epistemology-and-ethics-of-religious-belief/

Poston, T. (2009). Review: John Bishop: Believing by Faith: An Essay in the Epistemology and Ethics of Religious Belief. Mind, 118(469), 151–155. https://doi.org/10.1093/mind/fzp003

Saka, P. (2008). John Bishop: Believing by Faith: An Essay in the Epistemology and Ethics of Religious Belief: Oxford University Press, Oxford, 2007, xii + 250 pp, $65.00. International Journal for Philosophy of Religion, 64(2), 107–109. https://doi.org/10.1007/s11153-008-9160-2

ⁱ Passional Judgement