مریم نمازی، سم هریس و آیان حرصی علی : در باب انتشار «طعمه: اسلام، مهاجرت و فرسایش حقوق زنان»
آیان حرصی علی فعال، منتقد و نویسنده سومالی تبار است که احتمالا بسیاری نامش را به دلیل کتب دیگرش میشناسند. این شخصیت سیاسی سابق، بارها به مرگ تهدید شده و سالها است که در آمریکا تحت مراقبت های امنیتی قرار دارد. علی امسال کتابی را به چاپ رسانده که پاسخها و نقدهای آن زبانی تند گرفتهاند. برای مثال، نیویوزک تایمز بررسی خود از این کتاب را با روانشناسی کردن وی آغاز میکند و دلیل برخوردهای خصمانه با وی و همچنین برداشت وی از دین اسلام به عنوان «فرقه پوچ گرای مرگ» را به حساب گذشته احساسی وی گذاشته است و نوشته «وی در کودکی خود به اجبار ختنه شد، برای فرار از ازدواج اجباری به هلند گریخت و به عنوان یک فرد بالغ در طول زندگیاش به صورت متعدد توسط مسلمانان تند رو، تا حدی تهدید شده که مجبور است با کادر امنیتی رفت و آمد کند»(Filipovic, 2021). جیل فیلیپوویک بلافاصله بعد از این چند جمله، از انتقاد علی به این شرح از زندگانیاش اشاره میکند که پیش از این در گاردین به چاپ رسیده(Brockes, 2010). علی این برداشت را جنسیت زده و گستاخانه میپندارد. مریم نمازی، بیخدای معروف ایرانی در انگلیس اما برخلاف تایمز، بدون توسل به رواشناسی کردن شصخیت علی و پیوند آن با گذشته احساسی وی، که در نظرم استراتژی کثیفی است، برضد موضع و ایده محوری کتاب علی موضع گرفته است. نقد نمازی در Evening Standard را بیشتر از دیگر دیدگاهها پسندیدم(Namazie, 2021) البته موضع نمازی اصلا غیرقابل پیشبینی نبود. نمازی در گفتگو با سم هریس، از به اصطلاح سوارکاران نوآتئیسم، نیز موضعی کاملا مشابه و البته مخالف هریس و دیدگاه وی به اسلام داشت (متن این گفتگو را میتوانید در وبسایت مریم نمازی بخوانید(Namazie, 2017)). بستن مرزها بر مهاجران مسلمان یا تبلیغ «تهدیدهای اسلامی» به دموکراسی غربی یک راه حل نیست بلکه تبلیغ ترس و پاک کردن صورت سوال است. البته خود نمازی هم بارها مورد توهین قرار گرفته، سخنرانی هایش کنسل شده و حتی در برخی مواقع نیز مسلمانان ارائههای وی را تاحدی با داد و بیداد مختل کردند که همه چیز ناتمام باقیمانده و مریم مجبور به ترک تریبون شده است(Hurst, 2015).
کتاب علی تحت عنوان «کافر»1 اما آخرین کتاب علی بود که از آن لذت بردم. پروژه اخیر علی بیشتر شبیه به موضع بیخدای انگلیسی محافظهکار داگلس موری(Murray, 2017) و حتی بدتر، شبیه مواضع مضحکِ رابرت اسپنسر2 است. تنها نکته روشنگر کتاب به نظرم رویکرد علی به دورویی چپگرایان غربی و مدافعان حقوق زن در غرب است که اغلب به صورت تعجب آوری زمانی که حقوق زنان در اسلام محوریت بحث است، هم مرز و همسو با تفکری میشود که خود آن را در غرب نادرست و حتی خصمانه میدانند. اما همین نکته هم بیش از این نه تنها مورد بررسی قرار گرفته بلکه مسلمانان نیز خود درصدد برآمده و تلاشهایی جدی در این زمینه داشتهاند. کسیا علی3 تنها یکی از چهره هایی است که در کتب مختلف خود (اخلاق جنسی و اسلام در سال 2006 و ازدواج و برده داری در اسلام در سال 20104) سعی در روشنگری و البته تغییر دیدگاههای سنتی به زنان و حقوق زنان است. بنابراین، جدای از پیام عجیب علی درباره مهاجرت و مصون نگاه داشتن «ارزشهای لیبرال دموکراتیک غربی» از تهدیدهای اسلامی، علی درباره حقوق زنان هم کمی دیر به میدان آمده، متفکران و فعالان مسلمان سالها است که در جهت «فینیسمی نو» میکوشند(Badran, 2009; Fazaeli, 2016; Hidayatullah, 2014) و سالها است که بحث و مناظرههایی جدی در میان آنان و در جامعه غربی شکل گرفته است. قبول دارم که حرکت به اصطلاح روشنگران دینی، بشدت کندتر، سطحی تر و محافظه کارانه تر از چیزی است که به سکولاریستهایی نظیر من و امثال من خوش آید اما با اینحال، در میان دیگر تلاش ها به هیچ عنوان بی تاثیر نبوده و نخواهد بود. تصور میکنم که اینبار نیز، مانند وقتی که علی کتاب خود «مرتد»5 را در دعوت به اصلاح دینی در اسلام به چاپ رساند، باز هم دیر به میدان آمده با این تفاوت که اینبار شاید علی کلا میدان را باخته.
منابع
Badran, M. (2009). Feminism in Islam: Secular and Religious Convergences (Original edition). Oneworld Publications.
Brockes, E. (2010, May 7). Ayaan Hirsi Ali: “Why are Muslims so hypersensitive?” The Guardian. http://www.theguardian.com/world/2010/may/08/ayaan-hirsi-ali-interview
Fazaeli, R. (2016). Islamic Feminisms: Rights and Interpretations Across Generations in Iran (1st edition). Routledge.
Filipovic, J. (2021, February 9). Ayaan Hirsi Ali on Muslim Men and Western Women. The New York Times. https://www.nytimes.com/2021/02/09/books/review/ayaan-hirsi-ali-prey.html
Hidayatullah, A. A. (2014). Feminist Edges of the Qur’an. Oxford University Press.
Hurst, G. (2015). Atheist shouted off stage by Muslim students. https://www.thetimes.co.uk/article/atheist-shouted-off-stage-by-muslim-students-t2mt7f2r8
Murray, D. (2017). The Strange Death of Europe: Immigration, Identity, Islam. Bloomsbury Continuum.
Namazie, M. (2017, February 1). Transcript of Sam Harris-Maryam Namazie Podcast on Immigration and Muslim Profiling. https://maryamnamazie.com/harris-namazie/
Namazie, M. (2021, February 26). Prey: Immigration, Islam and the Erosion of Women’s Rights by Ayaan Hirsi Ali review. https://www.standard.co.uk/culture/books/prey-immigration-islam-women-s-rights-ayaan-hirsi-ali-review-b921214.html
1 Infidel: My Life
2 Robert. B Spencer منتقد محافظه کار و اسلام هراسی است که درباب اسلام و پیامبر اسلام مینویسد.
3 Kecia Ali محقق آمریکایی در دانشگاه بوستون
4 Sexual ethics and Islam 2006 - Marriage and Slavery in Early Islam 2010
5 Heretic: Why Islam Needs a Reformation Now