از سری پست های فرگشت
فهرست
فرگشت و بیخدایی
گشتی در فرگشت – فرگشت چیست؟
گشتی در فرگشت – مدارک فرگشت
گشتی در فرگشت – چگونه و چرا
*فرگشت و ویژگی های آن
مروری بر فرگشت و بیخدایی
در بخش نخست از این سری از پست ها درباره فرگشت وبیخدایی و همچنین درباره استفاده از خدا برای توضیح پدیده های طبیعی و بخصوص پدیده های زیستی شامل تنوع جانداران، چرایی بوجود آمدن آنان و ظرافت های آنان شرح مختصری داده شد. در ادامه به نقش داروین و موفق فرگشت در جایگزینی خدا برای توضیح پدیده های طبیعی پرداخته شد. تاکید بنده همچنین این بود که در این سری از پست ها تلاش من ارائه دفاعی از فرگشت نیست بلکه تنها نشان دادن شکست مصالحه دین با یافته های زیست مدرن است. در بخش پایانی از پست قبل نیز به این نکته اشاره کردم که بیخدایی و فرگشت با یکدیگر برابر نیستند و بخیدایی با اینکه با علم ، و مواضع بسیاری در فلسفه و اندیشه سازگار است اما خود متضمن آنان نیست و بنابراین نقد یکی از این ها را نباید به معنی نقد دیگری دانست چراکه دلایل و براهین بیخدایی جدای از اندیشه هایی هستند که بیخدایی با آنان سازگار است. در این پست است به اختصار برخی ویژگی هایی که فرگشت در خود دارد میپردازم. در آینده این ویژگی ها موضوع بحث ما خواهد بود. بنابر آنچه در پست قبل گفته شد نیز ویژگی هایی در این نظریه است که مصالحه دادن آن با ادیان یکتاپرستی ابراهیمی را بسیار چالش برانگیز میکند. بعد از ارائه این ویژگی ها به بررسی پاسخ هایی میپردازم که از سمت مسیحیان و مسلمانان به این نظریه داده شده است و سپس با استفاده از آنچه درباره طبیعت گرایی و استنتاج به بهترین تبیین نوشتهام، نتیجه خواهم گرفت که نه تنها تلاش برای مصالحه دین و فرگشت با شکست مواجهه شده است، بلکه اطلاعات موجود را بسیار بهتر میتوان توسط طبیعت گرایی (در واقع بیخدایی) توضیح دادi.
ویژگی های فرگشت
در این بخش شش ویژگی فرگشت را که در ادامه بحث با آنها سروکار داریم، تعریف کرده و به اختصار چند کلامی راجع به آنان شرح میدهم. لازم به ذکر است که این دسته بندی توسط ژنتیکدان جری کوین، در کتاب چرا فرگشت درست است، بیان شده که برگرفته از فصل ابتدایی این کتاب است. بنابراین آنچه در ادامه میآید را مدیون این کتاب فوق العاده هستم. در بخش ابتدایی گشتی در فرگشت، اختصاری از ادبیات مکتوب در زمینه فرگشت نقل شد که تنها برای آشنایی بیشتر با فرگشت و پیش زمینه تاریخی آن است. خواننده گرامی در صورتی که به چیستی و تاریخ کوتاهی از فرگشت اطلاع دارد، میتواند از خواندن گشتی در فرگشت صرف نظر کرده و ادامه پست ها را در این سری از پست ها بخواند.
«فهم تئوری مدرن فرگشت در واقع بسیار ساده است. میتوان آنرا در یک جمله (هرچند طولانی) خلاصه کرد: زندگی روی زمین به شکلی تدریجی با گونه ای ابتدایی فرگشت پیدا کرده – شاید یک ملکول خود تکثیر – که بیش از 3.5 میلیارد سال پیش زندگی میکرده و سپس در طول زمان دچار انشعاباتی شده است که بسیاری گونه های جدید و متنوع از آن برآمده و مکانیسمِ تغییرِ فرگشتی در بیشتر آنان (نه همه آنان) انتخاب طبیعی است.ii …هنگامی که این جمله را ساده تر کنید، متوجه می شوید که واقعا از شش قسمت ساخته شده است: فرگشت، تدریجی بودن ، گونه زایی، جد مشترک، انتخاب طبیعی و مکانیسم غیرانتخابی ِتغییر در فرگشت».
اولین ویژگی: فرگشت
فرگشت خود «به سادگی به این معناست که یک گونه در طول زمان تحت تغییرات ژنتیکی قرار میگیرد. به این معنا که، در طول نسل های بسیاری یک گونه میتواند به چیزی کاملا متفاوت فرگشت پیدا کرده که این تفاوت ها بر اساس تغییراتی برآمده از جهش ها DNA میباشد... هرچند که گونه ها فرگشت پیدا میکنند اما آنها باید سرعت مشترک فرگشت پیدا نمیکنند. برخی برخی مانند خرچنگ نعل اسبی1 و درخت چهل سکه2 به ندرت در طول میلیون ها سال تغییر یافته اند. نظریه فرگشت پیش بینی نمیکند که گونه ها مدام فرگشت پیدا خواهند کرد یا اینکه چقدر سریع فرگشت پیدا میکنند. این به فشار فرگشتی بستگی دارد که آنها تجربه میکنند».iii کوین برای تاکید بر این نکته به موجوداتی اشاره میکند که اجداد آنها برای صدها میلیون سال تغییری نکرده اند.
دومین ویژگی: تدریجی بودن
برای تولید یک تغییر فرگشتی قابل توجه نسل های زیادی نیاز است. ، مانند فرگشت پرندگان از خزندگان. فرگشت ویژگی های جدید مانند دندان ها و ارواره ها که پستانداران را از خزندگان متمایز میکند، تنها در طول یک نسل یا نسل های کمی اتفاق نیافتاده است بلکع اغلب در طول صدها یا هزاران –حتی میلیون ها- نسل اتفاق افتاده است». کوین در ادامه این نکته به این اشاره میکند که تغییرات موجودات مختلف بایکدیگر فرق دارد. برای مثال جمعیت میکروب ها نسل های بسیار کواتهی دارند. زمان برخی از این جمعیت ها به کوتاهی بیست دقیقه است. تدریجی بودن فرگشت بدین معناست که تغییرات بزرگ نیاز به زمان دارند نه اینکه تمام فرگشت با سرعتی یکسان اتفاق می افتند. در واقع سرعت فرگشت به سازگاری موجود با محیط باز میگردد.iv
جالب است بدانید که «تمام موجودات زنده اعم از ما – شما ، من ، فیل و کاکتوسِ کوره ای – برخی ویژگی های اساسی مشترک داریم.در میان این ها سیر بیوشیمی است که ما برای تولید انرژی از آن استفاده میکنیم، یعنی کد چهار حرفی DNA ما و اینکه چگونه این کد {از لحاظ ژنتیکی} خوانده شده و به پروتئین تغییر شکل میدهد. این به ما میگوید که تمام گونه ها به یک جد مشترک باز میگردد، جدی که این ویژگی های مشترک را داشته و انان را به نسل های بعد از خود داده است.»v اما گونه های مختلفی امروزه وجود دارند که تنوع آنان انکار ناپذیر است بنابراین چگونه میتوان این تنوع را برآمده از یک جد مشترک دانست؟ این نکته ما را به ویژگی بعدی نظریه فرگشت میرساند.
سومین ویژگی: گونه زایی
«گونه زایی به سادگی معنای فرگشت گروه های مختلفی است که نمیتوانند با یکدیگر زادولود کنند – یعنی گروه هایی که نمیتوانند ژن های خود را مبادله کنند». کوین چند مثال از اینکه چطور این اتفاق میتواند رخ دهد را بیان میکند. برای مثال جدا شدن جمعیت ها از یکدیگر و تجربه فرگشت با سرعت و شرایطی متفاوت از جمعیت دیگر که در طول زمان بسیاری از این تغییرات بزرگتر شدند. تا جایی که «بالاخره دو جمعیت به انندازه کافی تفاوت ژنتیکی پیدا کرده که دیگر قادر زادوولد با یکدیگر نیستند». کوین کمی بعد به این نکته اشاره میکند که در گونه زدایی حتما نباید جدا شدن اتفاق بیافتد بلکه گونه زایی به شرایطی بستگی دارد که فراهم شدن آنان، امکان بروز تغییرات کافی را به جمعیت ها داده تا دیگر آنان قادر به تولید مثل با جمعیت دیگر نباشند.vi نکته جالی که کوین بعد از این مورد بدان اشاره میکند ارزش نقل مستقیم از کتاب را دارد »اکثریت گونه ها – بیش از 99 درصد آنها- بدون باقی گذاشتن هیچ نسلی بعد از خود، منقرض میشوند اما هرگاه که گونه ای به دو گونه تقسیم میشود، شانس جهش های آینده را دو برابر میکند» به همین دلیل است که شمار گونه ها میتواند به شدت رشد کند. به خاطر داشته باشید که جهش ها به اندازه کافی اتفاق میافتند اما در طول زمان های بسیار طولانی.vii
»داروین هیچ دانشی از ژنتیک نداشت، او واقعا هیچگاه متوجه نشد که توضیح دادن گونه ها به معنای توضیح دادن چالش های انان در تبادل ژن هاست«. بنابراین باید توجه کرد که بعد از وارد شدن ژنتیک، مهر تاییدی بر نظریه داروین یعنی فرگشت وارد شد که بی شک برای پیشرفت علم از اهمیت خاصی برخوردار است.
چهارمین ویژگی: جد مشترک
در فرگشت اغلب از اصطلاح درخت خیاط برای نشان دادن موقعیت و تنوع موجودات زنده استفاده میشود. در این درخت حیات بدنه درخت جد مشترک تمام شاخه های درخت است. درواقع خزندگان برآمده از شاخه های این درخت هستند و هرجایی که شاخه ای منشعب شده باشد، جایی که شاخه ها از آن منشعب شده اند، نشان دهنده جد مشترک آن ها می باشد.viii چنانچه زندگی بواسطه پروسه ای انشعابی ، از یک گونه زنده شروع شده و به میلیون ها گونه والد رسیده باشد، از آن دنبال میشود که هر جفت از گونه ها یک جد مشترک در زمانی گذشته دارد. ایده جد مشترک را میتوان به عنوان ایده ای قدرتمند که پیش بینی های قابل آزمایشی از نظریه فرگشت میدهد،دید. اگر پرندگان و خزندگان براساس DNA شان، هم گروه شده باشند آنگاه میتوان پیش بینی کرد که جد مشترک آنها را میتوان در فسیل ها (سنگواره ها) یافتix که البته این فسیل و بسیاری دیگر مانند آن یافت شده اند.
پنجمین ویژگی: انتخاب طبیعی
این ایده درواقع بزرگترین دستاورد داروین است که البته وی به شکل منحصر به فرد به آن دست پیدا نکرد بلکه با آلفرد راسل آن را سهیم است. دلیل اینکه داروین بیشتر به چشم میخورد این است که وی در کتاب خود منشا انواع با جزئیات بیشتری به فرگشت پرداخت و عواقب، مدارک و کمبود های موجود در آن زمانِ نظریه را بررسی کرد. «فهم ایده انتخاب طبیعی دشوار نیست. اگر افراد در میان یک گونه از لحاظ ژنتیکی با یکدیگر تفاوت داشته باشند و برخی از این تفاوت ها بر توانایی فرد در بقا و تولید مثل در محیط، تاثیر میگذارند». درواقع بعد از آن در نسل بعدی ژن هایی که توانایی بقا و تولید مثل را داشته اند، شانس بقا و تولید مثل بیشتری داشته و کپی های بیشتری از خود باقی میگذارند.x
ششمین ویژگی: مکانیسم غیرانتخابیِ تغییر در فرگشت
این ویژگی درواقع درباره مراحلی غیر از انتخاب طبیعی است که باعث تغییرات فرگشتی میشوند.xi مهمترینِ آنها تغییرات تصادفی ساده است که در تناسب ژن ها توسط تعداد متفاوت اولاد در خانواده های متفاوت ایجاد میشود.xii این تغییر فرگشتی به دلیل تصادفی بودن خود، «هیچ ارتباطی با سازگاری ندارد» و «انتخاب طبیعی تنها چیزی است که میتواند سازگاری را ایجاد کند». کوین در ادامه صحبت های خود به این نکته اشاره میکند که رانش ژنی نیز میتواند مسئول برخی ویژگی های ناسازگار DNA باشد.xiii
1 Horseshoe crabs
2 Gingko Tree
i به استنتاج به بهترین تبیینمراجعه کنید
ii Coyne, Jerry, Why evolution is true, Oxford University Press, 2009, P 24
iii قبلی 24-25
iv قبلی 25
v قبلی 26
vi قبلی 28
vii قبلی
viii قبلی 29
ix قبلی 32
x قبلی
xi قبلی 35
xii قبلی
xiii قبلی